[Kiến thức khoa học] [Tự nhiên] Thung lũng sét bên sông La Ngà

Cánh đồng ven sông La Ngà thuộc hai huyện Tánh Linh và Đức Linh vốn là vựa lúa lớn nhất tỉnh Bình Thuận. Nhưng tại đây, hiểm họa sét luôn rình rập, gây những cái chết thương tâm cho nông dân.

Chỉ trong 8 tháng năm 2009, ở hai huyện Tánh Linh và Đức Linh có 5 người bị sét đánh, làm bốn người chết, một người bị thương, nhiều nhà cửa người dân bị hư hỏng nặng, thiệt hại tài sản hàng trăm triệu đồng.

"Cánh đồng chết"

Ông Lê Thời (53 tuổi, thị trấn Võ Xu, huyện Đức Linh) cho biết, mỗi năm, ông khâm liệm 5 - 7 nông dân của hai huyện Đức Linh, Tánh Linh bị sét đánh chết, có năm lên đến 10 người. Vợ ông cũng bị sét đánh mất mạng trong lúc đang làm đồng cách đây 6 tháng.

Mới đây, chiều 16/8, anh Phạm Văn Lang (23 tuổi, thôn 4, xã Bắc Ruộng, huyện Tánh Linh) trên đường từ đồng về nhà đã bị sét đánh văng khỏi máy cày. Anh Lang chết tại chỗ, bên những bao lúa vừa gặt. Trước đó, chiều 11/8, anh Thông Minh Cương (30 tuổi, thôn 1, xã Huy Khiêm, giáp ranh với Bắc Ruộng) bị sét đánh trúng đầu khi đang ngủ, nhưng may mắn sống sót. Chiều 14/8, trong cơn mưa lớn kèm lốc xoáy, sét đã đánh chết anh Nguyễn Ngọc Nam ở xã Đức Chính...

Con sông La Ngà uốn quanh dãy núi thấp, đầy ắp phù sa, nhưng luôn là nỗi ám ảnh với người dân sống ven bờ.


Ông Tô Phiếu, phó chủ tịch xã Mê Pu (Đức Linh), dẫn phóng viên Đất Việt đi thăm nhiều nhà dân trong xã bị thiệt hại về người và tài sản do sét đánh. Nhà anh Nguyễn Ngọc Lễ ở thôn 6, Mê Pu, vẫn còn giữ nguyên hệ thống điện bị cháy, trần nhà đổ sập, các bức tường loang lổ vết nứt. Gương mặt chưa hết hoảng hốt, anh Lễ kể, trưa 11/7, trời không mưa nhưng có dông. Con trai anh đang ngủ nghe tiếng sét, giật mình chạy vừa tới cửa thì cả ngôi nhà rung chuyển, khói mù mịt. Cũng may cháu thoát chết, nhưng ngôi nhà anh Lễ cùng với 5 nhà lân cận bị cháy toàn bộ các thiết bị điện tử, đèn, quạt... Năm ngày sau đó, gần chục nhà dân khác ở thôn 2, Mê Pu, cũng xảy ra cảnh tương tự.

Ông Nguyễn Kháng, thôn 6, Mê Pu, than thở: "*********** khuyến cáo khi dông sét phải vào nhà. Nhưng chúng tôi ở ngay trong phòng ngủ cũng bị sét đánh. Giờ khi có sét, không còn biết chạy chỗ nào tránh tai họa".

Những cột thu lôi không ngăn được sét.

Mê Pu là xã có số nông dân chết do sét đánh nhiều nhất cánh đồng La Ngà. Năm 1995, xã được đầu tư một cột thu lôi. Ông Phiếu kể: "Chuyên gia về dựng cột thu lôi đảm bảo với chúng tôi là bán kính bảo vệ an toàn của cột thu lôi hơn 1,5 km. Nhưng một tháng sau, một thanh niên bị sét đánh chết ngay dưới chân cột thu lôi này. Đến nay, quanh cột đã có 6 người bị sét đánh chết. Cột thu lôi cũng rất gần với những nhà dân vừa bị sét đánh hư hại tài sản trong tháng 7 vừa qua" onerror="this.src='https://i.imgur.com/bOgwp1O.png';"/>
Cùng thời điểm trên, nhiều xã khác của hai huỵên Tánh Linh và Đức Linh được đầu tư cột thu lôi chống sét, nhưng số người chết do sét đánh vẫn không giảm. Xã Đức Chính cũng có người bị sét đánh chết ngay cạnh cột thu lôi. Ngay cả trường học Mê Pu, một công trình kiên cố, có hệ thống chống sét hẳn hoi, cũng từng bị sét đánh sập tường, rất may là vào ngày nghỉ, học sinh không đến lớp.

Giải pháp chống sét nghiên cứu xong... để đấy

Trước thiệt hại quá lớn về tính mạng, tài sản của dân, năm 2004, tỉnh Bình Thuận đề nghị Phân viện Địa lý tại TP HCM (Viện Khoa học - Công nghệ Việt Nam) thực hiện đề tài “Nghiên cứu nguyên nhân gây ra dông sét; đề xuất các giải pháp làm giảm nhẹ thiệt hại trong vùng thung lũng sông La Ngà thuộc hai huyện Đức Linh - Tánh Linh”. Theo công trình nghiên cứu này, nguyên nhân gây ra dông sét là các cánh đồng trong thung lũng sông La Ngà trũng thấp, ngập úng, có nhiều bàu tích nước. Ngoài ra, diện tích rừng bị thu hẹp cũng là nguyên nhân dẫn đến hiện tượng dông sét xảy ra ở khu vực đồng trống.

Những người thực hiện công trình trên đã đưa ra các giải pháp phòng tránh, làm giảm nhẹ thiên tai: đầu tư cột thu lôi ở xã ven cánh đồng thung lũng sông La Ngà để chống sét, đồng thời sử dụng nguyên tắc lồng Faraday để xây dựng các nhà trú mưa tại khu vực ruộng lúa, phục vụ nông dân làm đồng trong bán kính 500 m. Ngoài ra, nên trồng cây cao chứa nhiều nước, dẫn điện tốt trên các tuyến đường, rìa khu dân cư để thu hút các tia mở đường của đám mây dông, hạn chế sét đánh vào nhà dân. Ngoài ra, cần dự báo sớm dông sét và phát triển hệ thống thông tin đến người dân.

Công trình nghiên cứu này hoàn tất từ tháng 12/2004. Tuy nhiên, đến nay, người dân trên cánh đồng sét này vẫn phải tự chống chọi với dông sét và gánh chịu thiệt hại. Theo Ban chỉ huy Phòng chống lụt bão, tìm kiếm cứu nạn Bình Thuận, nguyên nhân là nguồn vốn đầu tư cho cột thu lôi, nhà lồng chống sét quá lớn nên chưa thể cân đối.

Theo nghiên cứu của Phân viện Địa lý tại TP HCM, từ năm 1990 đến 2004, tại cánh đồng La Ngà có 74 người bị sét đánh, nhiều nhất là ở các xã Mê Pu (13 người), Vũ Hòa (6 người) Gia An (10 người), Lạc Tánh (7 người)... Còn theo số liệu mới nhất của địa phương, từ năm 2005 đến nay, sét đã cướp đi mạng sống của trên 20 người, gây thiệt hại rất lớn về tài sản, gia súc của nông dân.

Theo Đất Việt