Câu hỏi tưởng chừng rất đơn giản, nhưng có lẽ đa phần học sinh, sinh viên và nhiều người không trả lời được, vì đại đa số các sách giáo khoa của chúng ta không đề cập đến vấn đề này...
Đất nước ta trong lịch sử đã trải qua nhiều tên gọi khác nhau: Văn Lang và Âu Lạc (theo truyền thuyết, hiện vẫn còn tranh cãi), Vạn Xuân (thời Lý Bí, năm 544), Đại Cồ Việt (nhà Đinh), Đại Việt (thời Lý, năm 1054). Quốc hiệu Đại Việt được giữ qua các triều Trần, Lê. Thời Hồ (1400-1407) có quốc hiệu Đại Ngu (Sự yên vui lớn), rồi lại trở về với tên gọi: Đại Việt.
Đầu triều Nguyễn quốc hiệu được đổi thành Việt Nam (năm 1804) và hiện nay, người ta vẫn tưởng lầm rằng hai từ Việt Nam nói chung và quốc hiệu Việt Nam nói riêng bắt đầu xuất hiện vào năm 1804 (thời Gia Long). Điều này là căn cứ vào ghi chép tại bộ Đại Nam thực lục chính biên nói về việc vua Gia Long từ năm 1802 đã liên tiếp cử hai đoàn sứ bộ (do Trịnh Hoài Đức và Lê Quang Định) sang nhà Thanh để giao thiệp và xin đổi quốc hiệu là Nam Việt. Sau đó, vua Thanh gửi cho vua Nguyễn bức thư có đoạn: "Nên lấy chữ Việt mào ở trên để tỏ rằng nước nhân đất cũ mà nối được tiếng thơm đời trước, lấy chữ Nam đặt ở dưới để tỏ rằng nước ở bờ cõi Nam giao... ". Khi nhận tước phong "Việt Nam quốc vương", tháng 2/1804 vua Gia Long xuống chiếu ban bố việc đặt quốc hiệu mới là Việt Nam.
Thế nhưng ít người biết hai tiếng "Việt Nam" đã từng xuất hiện cách đây hơn 500 năm, Nguyễn Trãi trong "Dư địa chí" đã nói tới hai từ Việt Nam. Tiếp đó Lê Quý Đôn trong "Vân đài loại ngữ" đã dùng hai chữ Việt Nam khi nói về tục ngữ nước ta (điều 19, chương VI, Âm tự). Ông cũng ghi rằng sách "Nhất Thống Chí" của nhà Minh cũng đã có lúc dùng hai chữ Việt Nam khi nói về cây cỏ đất nước ta. Đặc biệt là trong "Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí", Phan Huy Chú đã ghi là cuối thời Trần (thế kỷ XVI), tác giả Hồ Tông Thốc có biên soạn một cuốn sử có tên "Việt Nam Thế Chí". Đặc biệt nữa là trong tập Trình tiên sinh quốc ngữ (Nguyễn Bỉnh Khiêm), trang mở đầu đã có câu: "Việt Nam khởi tố xây nền". Nếu đó thực là của Nguyễn Bỉnh Khiêm (bản Hán nôm AB 444, Thư viện Kkoa học Xã hội) thì hai chữ Việt Nam cũng đã được dùng để chỉ tên nước ta từ 5 thế kỷ trước đây…
Nhà nghiên cứu Nguyễn Phúc Giác Hải cùng một số đồng nghiệp cũng đã tìm được 12 tấm bia có niên đại thế kỷ XVI, XVII có hai chữ Việt Nam. Ngoài ra, còn một bản in khắc gỗ từ năm 1752 cũng có danh xưng Việt Nam. Văn bia chùa Bảo Lâm (Chí Linh, Hải Dương) năm 1558 có câu "Việt Nam đại danh lam bất tri kỳ cơ", bia chùa Cam Lộ (Hà Tây) dựng năm 1590 có câu "Chân Việt Nam chi đệ nhất", văn bia chùa Phúc Khánh (Quế Võ, Bắc Ninh) dựng năm 1664 có câu "Việt Nam cảnh giới. Kinh Bắc thừa tuyên". Tuy nhiên, phát hiện quan trọng nhất là tấm bia Thủy Môn Đình ở biên giới Lạng Sơn do trấn thủ Lạng Sơn Nguyễn Đình Lộc soạn năm Cảnh Trị thứ tám (1670), có câu: "Việt Nam hầu thiệt trấn bắc ải quan" (Cửa ải phía Bắc Việt Nam)... Như vậy, hai chữ Việt Nam đã có từ lâu.
Còn về quốc hiệu Việt Nam, theo giáo sư Phan Huy Lê thì quốc hiệu Việt Nam cũng xuất hiện sớm hơn năm 1804, cụ thể là vào năm 1792 đời vua Quang Trung. Trong bộ sách Dụ Am văn tập của Phan Huy Ích có một văn bản mang tiêu đề "Tuyên cáo đặt mới quốc hiệu", có đoạn viết: "Theo dùng tên cũ, thật không phải với nghĩa của đạo theo đường chính, làm điều mới... Mở xem dư chí, tuần xét núi sông, nên đặt tên hay để dài lâu. Vậy ban chiếu đổi quốc hiệu là Việt Nam...". Như vậy, từ năm 1792, quốc hiệu nước ta đã là Việt Nam.
Như vậy là, mặc dù quốc hiệu "Việt Nam" chính thức được dùng từ năm 1804 với nhà Nguyễn, nhưng nhà Nguyễn không phải là người đặt ra quốc danh này. Tên gọi Việt Nam bắt nguồn từ việc đảo ngược danh xưng Nam Việt (vốn là tên quốc gia do Triều Đà lập nên cuối thế kỉ thứ II trước công nguyên tại khu vực Quảng Đông, Quảng Tây Trung Quốc ngày nay được các sử gia phong kiến xem là một triều đại chính thống) cho phù hợp với trật tự ngữ pháp tiếng Việt. Nó đã được được sử dụng trong nhiều văn tự, bia ký từ khá sớm.
(Nguồn: Tạp chí Xưa và nay)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét